Bạn đang cân nhắc xét nghiệm ADN và không biết nên lấy mẫu loại nào: máu, tóc, móng hay niêm mạc miệng? Mỗi loại mẫu có ưu và nhược điểm riêng về độ nhạy, độ khó khi thu, mức độ bảo quản và chi phí. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu bản chất từng loại mẫu và chọn phù hợp với hoàn cảnh cá nhân.

Nguyên tắc chung: Đâu là mẫu chuẩn nhất?

Về mặt kỹ thuật, mẫu chứa nhiều tế bào có nhân sẽ cho ADN chất lượng tốt và dễ phân tích. Mẫu máu ngoại vi và mẫu niêm mạc miệng là hai lựa chọn phổ biến nhất vì dễ lấy, nhiều ADN. Các mẫu khác (tóc, móng, mẫu chết) chỉ dùng khi không lấy được mẫu chuẩn.

1. Mẫu niêm mạc miệng (buccal swab) – Lựa chọn số 1

Ưu điểm: Không đau, không xâm lấn, lấy nhanh (2–3 phút), phù hợp mọi lứa tuổi từ trẻ sơ sinh. Chi phí rẻ nhất.

Nhược điểm: Nếu súc miệng không sạch, có thể lẫn thức ăn ảnh hưởng kết quả. Không phù hợp lấy sau khi vừa ăn uống.

Cách lấy chuẩn: Súc miệng nước lọc 3 lần, chờ 30 phút không ăn uống. Dùng tăm bông chuyên dụng chà mạnh vào mặt trong má trong 30 giây, mỗi bên má 2 tăm.

2. Mẫu máu ngoại vi – Chuẩn vàng cho xét nghiệm khó

Ưu điểm: Lượng ADN dồi dào, chất lượng cao. Là mẫu chuẩn cho các xét nghiệm gen di truyền và NIPT.

Nhược điểm: Cần lấy tại cơ sở y tế bằng ống chống đông chuyên dụng (EDTA). Có khó chịu nhỏ với trẻ nhỏ.

Cách lấy: Nhân viên y tế lấy 3–5 ml máu tĩnh mạch cánh tay, cho vào ống EDTA, bảo quản 2–8°C nếu vận chuyển.

3. Mẫu tóc còn chân – Lựa chọn kín đáo

Ưu điểm: Có thể lấy kín đáo, phù hợp trường hợp không muốn người khác biết đang xét nghiệm.

Nhược điểm: Chỉ tóc có chân (đầu tóc còn “củ nhỏ” trắng) mới có ADN nhân. Tóc rụng lâu, tóc cắt mà không có chân sẽ không dùng được. Số lượng ADN thấp, cần 8–15 sợi.

Cách lấy: Nhổ 8–15 sợi tóc từ đầu (không cắt), kiểm tra thấy chân tóc trắng ở đầu. Cho vào phong bì giấy khô, không dùng túi nylon.

4. Mẫu móng tay/móng chân

Ưu điểm: Dễ lấy, dễ bảo quản. Kín đáo tương tự tóc.

Nhược điểm: Lượng ADN thấp, hay lẫn ADN bên ngoài. Cần cắt sát chân móng để có tế bào còn sống.

Cách lấy: Cắt móng dài 3–5 mm, đóng gói trong phong bì giấy khô.

5. Các mẫu đặc biệt

Bàn chải đánh răng, kẹo cao su đã nhai: Dùng khi không thể lấy trực tiếp. Yêu cầu vật dụng còn tươi (dùng trong 1–3 ngày), bảo quản kín.

Đầu lọc thuốc lá: Có thể dùng nhưng kết quả không đảm bảo do lượng ADN thấp.

Cuống rốn, máu cuống rốn: Nếu có lưu, là mẫu chuẩn với ADN chất lượng cao.

Mẫu răng, xương: Dùng trong các trường hợp giám định hài cốt, cần kỹ thuật phức tạp.

Bảng so sánh nhanh

Niêm mạc miệng: dễ lấy ★★★★★, ADN dồi dào ★★★★, chi phí thấp.

Máu ngoại vi: dễ lấy ★★★, ADN dồi dào ★★★★★, chi phí trung.

Tóc còn chân: dễ lấy ★★★★, ADN đủ ★★, chi phí cao hơn do khó xử lý.

Móng: dễ lấy ★★★★, ADN đủ ★★, chi phí cao hơn.

Cách chọn loại mẫu phù hợp

Xét nghiệm dân sự tự nguyện: Niêm mạc miệng (dễ, rẻ, chuẩn).

Xét nghiệm hành chính pháp lý: Niêm mạc miệng hoặc máu, lấy tại đơn vị có người chứng kiến.

NIPT thai kỳ: Máu tĩnh mạch của mẹ.

Giám định hài cốt hoặc mẫu cũ: Xương, răng, tóc còn chân được lưu.

Xét nghiệm kín đáo (không muốn người khác biết): Tóc còn chân, móng, bàn chải đánh răng.

Bảo quản và vận chuyển mẫu

Mẫu niêm mạc miệng cần để khô trong không khí 30 phút trước khi đóng gói phong bì giấy. Mẫu máu bảo quản 2–8°C nếu vận chuyển. Mẫu tóc, móng đóng gói giấy khô, không dùng túi nylon. Ghi rõ tên/mã hồ sơ lên phong bì. Xem hướng dẫn chi tiết trên trang dịch vụ.

Vietcare hỗ trợ lấy mẫu tại nhà

Vietcare có dịch vụ cung cấp bộ kit lấy mẫu tại nhà kèm hướng dẫn chi tiết, hoặc cử chuyên viên đến lấy mẫu (trong khu vực nội thành). Liên hệ để đặt lịch. Xem thêm bảng giá và giới thiệu Viện.

Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ. Vui lòng tư vấn chuyên gia trước khi thực hiện xét nghiệm.